Staz Dermatiti Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Staz dermatiti, kronik venöz yetmezliğe bağlı olarak özellikle alt bacaklarda gelişen inflamatuvar bir cilt hastalığıdır. Toplardamarlarda kanın göllenmesi sonucu ciltte kızarıklık, ödem, pullanma ve kaşıntı ortaya çıkar. Uzun süreli dolaşım bozukluğu deri bütünlüğünü zayıflatarak komplikasyon riskini artırır.

Staz dermatiti belirtileri genellikle ayak bileği çevresinde belirginleşen eritem, kahverengi hiperpigmentasyon ve ciltte kalınlaşma ile karakterizedir. İlerleyen olgularda sızıntı, kabuklanma ve venöz ülser gelişimi görülebilir. Kronik inflamasyon, hastanın yaşam kalitesini düşüren ağrı ve hassasiyete yol açabilir.

Staz dermatiti nedenleri arasında kronik venöz yetmezlik, varisler, derin ven trombozu öyküsü ve uzun süre ayakta kalmayı gerektiren yaşam tarzı yer alır. Venöz kapakların işlev bozukluğu damar içi basıncı artırarak sıvı ekstravazasyonuna neden olur ve bu durum ciltte inflamatuvar süreci tetikler.

Staz dermatiti tedavisi altta yatan venöz yetmezliğin kontrol altına alınmasına dayanır ve kompresyon tedavisi temel yaklaşımdır. Topikal kortikosteroidler inflamasyonu azaltırken, düzenli cilt bakımı bariyer fonksiyonunu destekler. İleri vakalarda yara bakımı ve cerrahi girişimler gerekebilir.

Bilmeniz Gerekenler	Bilgi
Tanım	Staz dermatiti, genellikle alt ekstremitelerde görülen, kronik venöz yetmezliğe bağlı olarak gelişen inflamatuvar bir deri hastalığıdır. Venöz dolaşım bozukluğu sonucu damarlarda kanın göllenmesi (venöz staz) ciltte inflamasyon ve yapısal değişikliklere yol açar.
Nedenleri	En sık nedeni kronik venöz yetmezliktir. Derin ven trombozu öyküsü, varisler, obezite, uzun süre ayakta kalma, ileri yaş ve gebelik risk faktörleri arasındadır. Venöz kapakçıkların yetersizliği sonucunda artan venöz basınç ciltte sıvı sızıntısına ve inflamasyona neden olur.
Görülme Sıklığı	Daha çok orta ve ileri yaş grubunda görülür. Kadınlarda ve venöz dolaşım bozukluğu olan bireylerde daha sık rastlanır.
Belirtiler	Alt bacaklarda kızarıklık, kahverengi pigmentasyon (hemosiderin birikimi), kaşıntı, kuruluk, pullanma, ödem ve cilt kalınlaşması görülür. İleri vakalarda ağrı, sızıntı ve ülser gelişimi olabilir.
Klinik Bulgular	Pretibial bölgede eritemli, skuamlı plaklar; hiperpigmentasyon; lipodermatoskleroz; variköz venler ve ayak bileği çevresinde belirgin ödem tipiktir. Kronikleşen vakalarda venöz ülserler ortaya çıkabilir.
Tanı	Genellikle klinik muayene ile konur. Gerekli durumlarda venöz Doppler ultrasonografi ile altta yatan venöz yetmezlik değerlendirilir. Ayırıcı tanıda kontakt dermatit, selülit ve diğer ekzamatöz dermatozlar göz önünde bulundurulur.
Tedavi	Esas tedavi altta yatan venöz yetmezliğin kontrolüdür. Kompresyon tedavisi (varis çorabı), bacak elevasyonu, topikal kortikosteroidler ve nemlendiriciler kullanılır. İleri vakalarda venöz ülser tedavisi gerekebilir.
Komplikasyonlar	Venöz ülser gelişimi, sekonder bakteriyel enfeksiyon, selülit ve kalıcı cilt değişiklikleri görülebilir.
Korunma	Uzun süre ayakta kalmaktan kaçınma, düzenli egzersiz, kilo kontrolü, bacak elevasyonu ve uygun kompresyon kullanımı koruyucu önlemler arasındadır.
Prognoz	Uygun tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleri ile semptomlar kontrol altına alınabilir. Ancak kronik venöz yetmezlik devam ettiği sürece hastalık tekrarlama eğilimindedir.

Staz Dermatiti Nedir ve Nasıl Ortaya Çıkar?

Vücudumuzdaki damar sistemi, dokulara temiz kan götüren atardamarlar ve kirli kanı temizlenmek üzere kalbe geri taşıyan toplardamarlardan oluşur. Bacaklarımızdaki toplardamarlar, yerçekimine karşı yukarı doğru oldukça zorlu bir görev üstlenir. Bu görevi yerine getirebilmek için damarların içinde, kanın geriye doğru akmasını engelleyen ve sadece yukarı doğru açılan küçük, tek yönlü kapakçıklar bulunur. Çeşitli nedenlerle bu kapakçıklar zayıfladığında, hasar gördüğünde veya damar duvarları esnekliğini kaybettiğinde, kan etkili bir şekilde kalbe pompalananamaz. Bunun sonucunda kan, yerçekiminin de etkisiyle bacakların alt kısımlarında göllenmeye başlar.

Bu göllenme, damar içindeki basıncı muazzam ölçüde artırır. Tıpta venöz hipertansiyon olarak adlandırılan bu yüksek basınç durumu damar duvarlarının gerilmesine neden olur. Tıpkı yüksek basınca dayanamayan eski bir su borusunun sızdırması gibi, bacak damarları da içindeki sıvıyı ve kan hücrelerini damar dışındaki dokulara sızdırmaya başlar. Dokulara sızan bu sıvı öncelikle gözle görülür bir şişliğe, yani ödeme yol açar. Ancak sızıntı sadece sudan ibaret değildir. Kanda bulunan proteinler ve hücreler de doku aralıklarına geçer.

Dokulara geçen kan hücreleri ve proteinler, cilt altında yabancı madde gibi algılanır ve vücudun bağışıklık sistemi bu bölgede mikropsuz bir iltihaplanma süreci başlatır. Cildin alt katmanlarında biriken fibrin adı verilen protein, hücrelerin oksijen ve besin almasını engelleyen kalın bir bariyer oluşturur. Oksijensiz kalan ve beslenemeyen cilt hücreleri zamanla işlevlerini kaybeder, kurur ve hasar görür. Ayrıca sızan kırmızı kan hücreleri doku içinde parçalandığında, içlerindeki demir pigmenti serbest kalır. Bu pigment cildin altında kalıcı olarak birikerek, hastalığın o çok bilinen pas rengini andıran kahverengi lekelerini oluşturur.

Staz Dermatiti Gelişiminde Rol Oynayan Temel Risk Faktörleri Nelerdir?

Bu rahatsızlık, altta yatan dolaşım bozukluklarıyla doğrudan ilişkili olduğundan, damar sağlığını olumsuz etkileyen her türlü durum riski artırır. Damar kapakçıklarının bozulmasına ve venöz basıncın artmasına zemin hazırlayan çeşitli faktörler bulunmaktadır.

Hastalığın ortaya çıkmasını kolaylaştıran başlıca unsurlar şunlardır:

• Yaşlılık
• Obezite
• Hareketsizlik
• Genetik
• Gebelik

İlerleyen yaşla birlikte vücuttaki tüm dokularda olduğu gibi damar duvarlarında da yapısal zayıflamalar meydana gelir. Kolajen ve elastin liflerinin azalması, damarların esnemesine ve kapakçıkların tam kapanamamasına yol açar. Obezite ise vücut ağırlığının artmasıyla bacak damarlarına binen fiziksel yükü sürekli olarak yüksek tutar. Karın bölgesindeki fazla yağlanma, bacaklardan kalbe dönmeye çalışan kanın önünde mekanik bir engel oluşturarak damar içi basıncı artırır.

Hareketsiz yaşam tarzı ve mesleki zorunluluklar da damar sağlığının en büyük düşmanlarındandır. Baldır kaslarımız, yürürken kasılıp gevşeyerek bacak damarlarını dışarıdan sıkar ve kanın yukarı pompalanmasına yardımcı olan ikinci bir kalp gibi çalışır. Gün boyu masa başında oturanlar veya öğretmen, kuaför, cerrah gibi uzun saatler boyunca hareketsiz şekilde ayakta duran kişilerde bu baldır pompası çalışmaz. Sonuç olarak kan bacaklarda birikir. Genetik yatkınlık, ailede varis veya damar yetmezliği öyküsü olması durumunda, kişinin doğuştan daha zayıf damar kapakçıklarına sahip olma ihtimalini yükseltir. Kadınlarda ise hormonal dalgalanmalar ve özellikle gebelik dönemlerinde artan kan hacmi ile karın içi basınç, damarları genişleterek staz dermatiti riskini belirgin şekilde artırır.

Staz Dermatiti Hangi Belirtilerle Kendini Gösterir?

Bu rahatsızlık genellikle aniden ortaya çıkmaz, aylar hatta yıllar süren sinsi bir sürecin sonucunda cilde yansır. Hastalığın erken dönemlerinde ciltte henüz gözle görülür belirgin bir hasar yoktur. Kişiler genellikle günün ilerleyen saatlerinde, özellikle akşamları bacaklarında artan bir ağırlık hissi, yorgunluk ve hafif sızlama tarif ederler. Gece yatıp bacakları uzattıktan sonra bu şikayetler ve hafif düzeydeki şişlik sabaha kadar geriler. Bu dönemde ayak bileği çevresinde çok ince kılcal damarlar veya belirginleşmiş varisler göze çarpabilir.

Hastalık ilerledikçe ciltte kuruma ve buna bağlı olarak tatlı tatlı başlayan bir kaşıntı süreci devreye girer. Damarlardaki sızıntının artmasıyla birlikte ayak bileğinin iç kısmında, medial malleol adı verilen kemik çıkıntısının etrafında kızarıklıklar ve pullanmalar başlar. Bu bölgedeki cilt artık sağlıklı parlaklığını yitirmiş, matlaşmış ve hassaslaşmıştır.

Hastalığın en sık karşılaşılan fiziksel belirtileri aşağıdakilerdir.

• Şişlik
• Kaşıntı
• Kızarıklık
• Renk koyulaşması
• Pullanma

Tedavi geciktiğinde, cilt yüzeyindeki hafif kızarıklıklar yerini kalıcı renk değişikliklerine bırakır. Kırmızı kan hücrelerinden sızan demirin dokularda birikmesiyle bacağın alt kısımlarında kahverengi, pas rengi lekeler oluşur. Cilt yüzeyinde sulanan, kabuklanan egzama plakları gelişir. Hasta şiddetli kaşıntı nedeniyle bacaklarını kaşıdıkça, zaten incelmiş ve zayıflamış olan cilt bariyeri tamamen yırtılır. Bu açık noktalardan içeri giren bakteriler ikincil enfeksiyonlara yol açabilir.

Hastalığın en ileri evresinde ise cilt ve cilt altı yağ dokusu kronik iltihaba dayanamayarak sertleşmeye ve esnekliğini tamamen kaybetmeye başlar. Bacağın alt kısmı odun gibi sertleşir ve incelir, üst kısmı ise ödemli kalır. Bu görünüme “ters çevrilmiş şarap şişesi” adı verilir. Bu aşamadaki cilt, en ufak bir çarpma veya travma sonrasında bile kolayca açılabilen ve aylarca kapanmayan ağrılı açık yaralara, yani ülserlere son derece yatkın hale gelmiştir.

Staz Dermatiti ile Karıştırılabilen Diğer Hastalıklar Nelerdir?

Bacaklarda kızarıklık, şişlik ve kaşıntı ile seyreden her tablo staz dermatiti değildir. Çeşitli cilt rahatsızlıkları veya doku enfeksiyonları dışarıdan bakıldığında oldukça benzer görüntüler yaratabilir. Doğru tedavi planının oluşturulabilmesi için bu ayrımın titizlikle yapılması gerekir.

Karıştırılabilecek durumlar şunlardır:

• Selülit
• Egzama
• Mantar

Selülit, halk arasında bilinen estetik portakal kabuğu görünümü değil tıbbi anlamda cildin alt katmanlarını tutan ciddi bir bakteriyel enfeksiyondur. Staz dermatiti genellikle yıllar içinde yavaş yavaş gelişir ve çoğunlukla her iki bacağı birden etkilerken, selülit saatler veya birkaç gün içinde aniden ortaya çıkar ve genellikle tek bacakta görülür. Selülitli bölge oldukça sıcak, gergin, parlak kırmızı renkte ve dokunmakla çok ağrılıdır. Hastada genellikle titreme, yüksek ateş ve genel bir halsizlik hali, yani sistemik bir enfeksiyon tablosu bulunur.

Alerjik kontakt dermatit ise cilde temas eden yabancı maddelere karşı bağışıklık sisteminin verdiği aşırı bir tepkidir. İlginçtir ki staz dermatiti hastaları, deri bariyerleri zaten hasarlı olduğu için bu alerjik reaksiyonlara inanılmaz derecede yatkındır. Hastalar bacaklarındaki kaşıntıyı geçirmek için çeşitli kremler, losyonlar veya bitkisel karışımlar sürdükçe, bu maddelerin içindeki alerjenler cildi daha da tahriş edebilir. Mantar enfeksiyonları ise bacaklarda genellikle ortası temiz, kenarları daha kabarık ve kepekli halkalar şeklinde genişleyen kızarıklıklar yapar. Mikroskobik incelemelerle mantar hücreleri kolayca tespit edilerek ayrım sağlanır.

Staz Dermatiti Teşhisi İçin Hangi Yöntemler Kullanılır?

Tanı süreci, kapsamlı bir fizik muayene ve hastanın öyküsünün dikkatle dinlenmesiyle başlar. Şikayetlerin ne zaman başladığı, gün içindeki değişimi, hastanın mesleği, daha önce bacağından herhangi bir pıhtı atma durumu yaşayıp yaşamadığı ve ailedeki varis geçmişi gibi detaylar oldukça yol göstericidir. Bacaklar ayakta dururken ve yatarken ayrı ayrı incelenir; damarların belirginliği, cildin rengi, ısısı ve doku sertliği kontrol edilir.

Muayene bulguları staz dermatitini işaret ettiğinde, altta yatan asıl sorunun, yani damar yetmezliğinin haritalandırılması gerekir. Bu amaçla kullanılan en temel ve en değerli yöntem ultrasonografidir.

Damar değerlendirmesinde altın standart kabul edilen görüntüleme yöntemi şudur.

• Ultrason

Dupleks Doppler ultrasonografi, ses dalgaları kullanarak damarların içindeki kan akışını gerçek zamanlı olarak gösteren ağrısız ve radyasyonsuz bir işlemdir. Bu inceleme sayesinde bacaklardaki hem yüzeyel hem de derin ven sistemleri detaylı bir şekilde görüntülenir. Hangi damarda genişleme olduğu, hangi kapakçıkların görevini yapamadığı ve kanın ne kadar geriye kaçtığı tespit edilir. Bu haritalama, sadece tanıyı kesinleştirmekle kalmaz, aynı zamanda uygulanacak medikal veya cerrahi tedavinin stratejisini de belirler. Ayrıca hastada çeşitli kremlere karşı bir alerji geliştiğinden şüpheleniliyorsa, alerjik kontakt dermatiti tespit etmek amacıyla hastanın sırtına çeşitli alerjen maddelerin yapıştırıldığı yama testleri (patch test) de uygulanabilir.

Staz Dermatiti Tedavisinde Yaşam Tarzı Değişiklikleri Neler Olmalıdır?

Bu rahatsızlığın yönetiminde ilaçlar ve kremler kadar, hatta bazen onlardan daha önemli olan faktör, hastanın günlük yaşam alışkanlıklarında yapacağı bilinçli değişikliklerdir. Tedaviye uyum sağlamayan, gün boyu hareketsiz ayakta durmaya devam eden bir hastada sadece krem kullanarak başarı elde etmek mümkün değildir. Temel amaç bacaklarda artan venöz basıncı mekanik yollarla azaltmak ve bozulan deri bariyerini korumaktır.

İlk ve en etkili adım bacakların düzenli olarak yükseltilmesidir. Ancak bu yükseltme işlemi sadece ayakları bir pufun üzerine uzatmak şeklinde olmamalıdır. Etkili bir sıvı drenajı için bacakların günde en az üç dört kez, on beşer dakika boyunca kalp seviyesinden yaklaşık on beş yirmi santimetre daha yukarıda tutulması gerekir. Yerçekiminin etkisi tersine çevrildiğinde, dokulara sızmış olan sıvı yavaş yavaş lenfatik ve venöz sistem aracılığıyla kalbe geri döner, şişlik ve basınç azalır.

Dolaşımı destekleyen başlıca aktiviteler şunlardır:

• Yürüyüş
• Yüzme
• Bisiklet

Düzenli egzersiz yapmak, özellikle baldır kaslarını çalıştıran aktivitelerde bulunmak damar sağlığı için hayati önem taşır. Yürüyüş, baldır kaslarının ritmik olarak kasılmasını sağlayarak damarları dışarıdan sıkar ve kanın yukarı pompalanmasını ciddi şekilde destekler. Yüzme, suyun vücuda uyguladığı doğal hidrostatik basınç ve yerçekiminin su içinde azalması nedeniyle venöz yetmezliği olanlar için mükemmel bir spordur. Oturarak çalışan kişiler ise gün içinde ayak bileklerini dairesel hareketlerle çevirmeli, ayak parmak uçlarına basarak baldır kaslarını germelidir.

Cilt bakımında da oldukça nazik olunmalıdır. Staz dermatitinde cildin koruyucu duvarı yıkılmıştır. Bu nedenle banyo yaparken çok sıcak sudan ve cildi kurutan sert, parfümlü sabunlardan veya keselerden kesinlikle kaçınılmalıdır. Ilık suyla yapılan kısa banyoların ardından cilt henüz hafif nemliyken hemen onarıcı ürünler sürülmelidir.

Cilt bakımı için kullanılması gereken bazı içerikler şunlardır:

• Seramid
• Gliserin
• Vazelin

Bu içeriklere sahip kokusuz ve renksiz yoğun nemlendiriciler, cilt bariyerini taklit ederek dışarıdan bir koruyucu film tabakası oluşturur. Derideki su kaybını önler ve cildin kendi kendini onarması için uygun ortamı sağlar. Aynı zamanda kıyafet seçiminde bacakları, diz arkasını ve kasıkları sıkan dar giysilerden, dolaşımı bozan sıkı çorap lastiklerinden uzak durulmalıdır.

Staz Dermatiti Kontrolünde Kompresyon Tedavisi Neden Çok Önemlidir?

Staz dermatiti olan bir bacağı sadece dışarıdan sürülen kremlerle iyileştirmeye çalışmak, sürekli su sızdıran bir borunun altını bezle silmeye benzer; asıl kaynağı kapatmadan sorun çözülmez. İşte kompresyon, yani basınç tedavisi bu noktada devreye girerek sızıntının kaynağını hedef alır ve tedavinin omurgasını oluşturur.

Kompresyon tedavisi, özel olarak üretilmiş tıbbi varis çorapları veya esnek bandajlar kullanılarak bacağa dışarıdan kademeli bir basınç uygulanması prensibine dayanır. Bu dış basınç, yerçekiminin etkisiyle genişlemiş ve gevşemiş olan varisli damarların çapını daraltır. Damar çapı daraldığında, birbirine kavuşamayan ve kaçak yapan damar kapakçıkları tekrar birbirine yaklaşarak işlevlerini yerine getirmeye başlar. Damarın sıkışması aynı zamanda kanın yukarı doğru akış hızını artırır, böylece kanın göllenmesi ve dokulara sıvı sızması engellenir.

Bu tedavinin etkinliği tamamen doğru ürünün, doğru zamanda ve doğru şekilde kullanılmasına bağlıdır. Kompresyon çorapları sabahları yataktan kalkmadan, bacaklar henüz aşağı sarkıtılıp şişmeden önce giyilmelidir. Gün boyu bacakta kalmalı ve gece yatarken çıkarılmalıdır. Hastalığın klinik evresine göre doktor tarafından farklı basınç seviyeleri reçete edilir. Erken dönemlerde hafif basınçlı çoraplar yeterli olurken, ciltte sertleşme veya ülser gelişmiş ileri evrelerde çok daha yüksek basınç sağlayan özel çok katmanlı bandajlama teknikleri kullanılır. Ancak kompresyon tedavisinin kesinlikle uygulanmaması gereken önemli bir istisna vardır; eğer hastada bacaklara temiz kan götüren atardamarlarda ciddi bir tıkanıklık (periferik arter hastalığı) varsa, dışarıdan uygulanan basınç bu temiz kan akışını tamamen durdurarak dokuların ölümüne yol açabilir. Bu nedenle basınç tedavisine başlanmadan önce mutlaka damar muayenesi yapılmalıdır.

Staz Dermatiti Tedavisinde Kullanılan Kremler ve İlaçlar Nelerdir?

Hastalığın tedavisinde kullanılan medikal ajanlar iki ana grupta toplanır: cilde doğrudan sürülen topikal kremler ve ağızdan alınan sistemik ilaçlar. Cilt yüzeyinde alevlenmiş olan egzamayı yatıştırmak, kızarıklığı, sulantıyı ve hastanın yaşam kalitesini dibe çeken şiddetli kaşıntıyı hızla kontrol altına almak için ilk başvurulan ajanlar kortizonlu kremlerdir.

Kortikosteroid içeren bu kremler, cilt altındaki iltihabi reaksiyonu baskılayarak çok hızlı bir rahatlama sağlar. Ancak bu ürünlerin kullanımı mutlaka doktor kontrolünde ve belirli bir süreyle sınırlı olmalıdır. Kontrolsüz ve uzun süreli kullanıldıklarında, zaten zayıflamış olan deriyi kağıt gibi daha da incelterek çok daha kolay yaralanmasına ve geri dönüşümsüz hasarlara neden olabilirler. Kortizon kullanmanın riskli olduğu uzun dönemli idame tedavilerinde ise bağışıklığı bölgesel olarak dengeleyen ve deriyi inceltmeyen kortizonsuz özel alternatif ajanlar tercih edilebilir.

Ağızdan alınan ilaçlar ise hastalığın kök nedenini, yani damar sağlığını içeriden desteklemeyi amaçlar. Venoaktif adı verilen bu ilaç grubu, damar duvarlarının kasılma gücünü artırır, mikroskobik düzeydeki kılcal damar sızıntılarını azaltır ve iltihap hücrelerinin damar duvarına yapışmasını engeller.

Ağızdan alınan ilaçların içerebileceği bazı etken maddeler şunlardır:

• Diosmin
• Hesperidin
• Trokserutin

Bu etken maddeleri içeren takviyeler ve ilaçlar, özellikle bacaklardaki ağırlık hissini ve ödemi belirgin şekilde geriletir. Kan dolaşımındaki kırmızı kan hücrelerinin esnekliğini artırarak en dar kılcal damarlardan bile geçişlerini kolaylaştırırlar. Açık yarası olan hastalarda ise bu ilaçlar doku beslenmesini artırarak iyileşme sürecini hızlandırır. Bu ürünlerin büyük çoğunluğu bitkisel kaynaklı flavonoidlerden elde edilse de etkileşimleri olabileceğinden sadece doktor tavsiyesiyle kullanılmalıdırlar.

Staz Dermatiti İçin Uygulanan Cerrahi ve Girişimsel Yöntemler Nelerdir?

Yaşam tarzı değişiklikleri, kompresyon tedavisi ve ilaçların yetersiz kaldığı, altta yatan damar genişlemesinin çok belirgin olduğu durumlarda, kalıcı bir çözüm için kaçak yapan damarların tamamen ortadan kaldırılması gerekir. Geçmiş yıllarda bu işlem sorunlu damarların büyük kesilerle bacak içinden koparılarak çıkarıldığı zorlu açık ameliyatlarla yapılırken, günümüzde çok daha konforlu olan minimal invaziv, yani kapalı yöntemler kullanılmaktadır.

En sık uygulanan yöntemlerin başında endovenöz termal ablasyon gelir. Bu işlemde ultrason rehberliğinde iğne deliği kadar küçük bir noktadan sorunlu damarın içine ince bir tüp (kateter) yerleştirilir. Bu tüp aracılığıyla damar içine lazer veya radyofrekans enerjisi verilerek oluşan ısıyla damar duvarları büzülür ve damar içeriden mühürlenir. Vücut bu kapatılmış damarı zamanla emerek yok eder ve kan akışı sağlıklı olan diğer derin damarlara yönlendirilir.

Genişlemiş ve cilde zarar veren daha yüzeyel varis ağları için ise skleroterapi adı verilen köpük tedavisi oldukça etkilidir. Sorunlu damarların içine çok ince iğnelerle, damar duvarını tahriş edip yapıştıran özel bir köpük ilaç enjekte edilir. Özellikle açık yaraların etrafında göllenmeye neden olan küçük ven ağlarının kurutulmasında bu yöntem kurtarıcıdır. Bu girişimsel yöntemlerin en büyük avantajı, hastaların genellikle aynı gün yürüyerek normal hayatlarına dönebilmeleri, genel anestezi gerektirmemeleri ve dikiş izi bırakmamalarıdır.

Staz Dermatiti İlerlerse Hangi İstenmeyen Durumlar Oluşur?

Tedavisi ihmal edilmiş ve yıllarca kontrol altına alınmamış staz dermatiti, cildin kendini onarma kapasitesini tamamen tüketerek ciddi doku yıkımlarına neden olur. Bacak bölgesindeki derinin ve hemen altındaki yağ dokusunun sürekli devam eden iltihaba maruz kalması, bu dokuların esnekliğini yitirerek fibrozis adı verilen geri dönüşümsüz sertleşmesine yol açar. Bacak adeta tahta gibi sertleşir ve rengi koyulaşır. Bu aşamadaki doku o kadar kırılgandır ki günlük hayatta fark edilmeden yapılan hafif bir çarpma veya tırnakla kaşıma sonucunda bile cilt bütünlüğü bozulabilir.

Bozulan bu cilt bütünlüğü sonucunda venöz ülserler, yani sızıntılı ve açık bacak yaraları meydana gelir. Bu yaralar, dokuların yeterince beslenememesi nedeniyle aylarca hatta bazen yıllarca kapanmayabilir. Hasta için sürekli pansuman gerektiren, ağrılı, kötü kokulu olabilen ve zaman zaman enfekte olarak hastanede yatış gerektirebilen bu ülserler, kişinin hayat kalitesini dramatik şekilde düşürür, uykularını böler ve hareket kısıtlılığı yaratır. Venöz ülserlerin tedavisi, modern yara örtüleri, yoğun kompresyon tedavileri ve bazen hastanın kendi kanından elde edilen hücresel tedavileri (PRP) kapsayan çok uzun ve meşakkatli bir süreçtir.

Bir diğer ilginç ve rahatsız edici durum ise oto-egzematizasyon veya id reaksiyonu adı verilen tablodur. Bacaklardaki iltihabi durum o kadar şiddetlenir ki vücudun bağışıklık sistemi alarm durumuna geçer ve kendi hasarlı cilt proteinlerine karşı aşırı duyarlılık geliştirir. Bunun sonucunda vücudun bacaklarla hiç ilgisi olmayan gövde, kollar veya yüz gibi bölgelerinde aniden şiddetli kaşıntılı, döküntülü egzama benzeri yaralar çıkmaya başlar. Bu reaksiyonu durdurmanın tek yolu, ana kaynak olan bacaklardaki problemi etkili bir şekilde tedavi etmektir.

Staz Dermatiti Olan Kişiler Alerjilere Karşı Neden Dikkatli Olmalıdır?

Sağlıklı bir cildin en dış tabakası, dış dünyadan gelen mikroplara ve kimyasal maddelere karşı aşılmaz bir kale duvarı gibi görev yapar. Staz dermatiti olan hastalarda ise bu duvar tamamen çökmüş durumdadır. Bu nedenle cilt, dışarıdan temas eden her türlü maddeye karşı savunmasız kalır. Hastaların yıllar boyunca bacaklarındaki kaşıntıyı veya yaraları geçirmek için kullandığı çeşitli nemlendiriciler, antibiyotikli merhemler, kortizonlu kremler ve hatta yarayı sarmak için kullanılan bandajların yapışkanlı kısımları, zaman içinde vücudun bu maddelere karşı bağışıklık geliştirmesine ve alerji oluşturmasına neden olur.

Bir madde doğal veya bitkisel kaynaklı olsa bile bu alerji yapmayacağı anlamına gelmez. Özellikle açık yara üzerine sürülen halk arasındaki çeşitli ot veya bitki karışımları, cildi korkunç derecede tahriş edebilir. Tedavi görmesine rağmen bacağındaki şikayetleri geçmeyen, aniden sulantısı artan veya kaşıntısı alevlenen bir hastada mutlaka üzerine sürülen bir kremin alerji yapmış olabileceği şüphelenilmelidir. Bu hastaların mutlaka parfümsüz, parabensiz, en az kimyasal barındıran tıbbi içerikli onarıcıları tercih etmesi ve herhangi bir yeni ürünü bacaklarına sürmeden önce hekimlerine danışması büyük önem taşır. Cilt sağlığını korumak, doğru ürünü doğru zamanda ve doğru miktarda kullanmaktan geçer.

Staz Dermatiti Hastalarının Günlük Hayatta Dikkat Etmesi Gereken Püf Noktaları Nelerdir?

Tıbbi tedavilerin yanı sıra günlük alışkanlıkların damar sağlığına uygun şekilde düzenlenmesi, sürecin yönetiminde çok büyük fark yaratır. Damarlar sıcağa karşı son derece duyarlıdır. Sıcak ortamlar damarların daha fazla genişlemesine, göllenmenin artmasına ve ödemin şiddetlenmesine neden olur. Bu nedenle yaz aylarında bacakları direkt güneş ışınlarından korumak, sıcak kumlara gömmemek, hamam, sauna ve kaplıca gibi çok sıcak ortamlardan kaçınmak gerekir. Banyolar mümkün olduğunca ılık suyla yapılmalı ve banyo bitiminde bacaklara soğuk su tutularak damarların büzüşmesi sağlanmalıdır.

Özellikle uzun yolculuklar, hareketsizlik nedeniyle riskli dönemlerdir. Uçak veya otobüs yolculuklarında kan dolaşımı ciddi şekilde yavaşlar.

Uzun yolculuklarda alınabilecek bazı önlemler şunlardır:

• Su
• Mola
• Çorap

Bol miktarda sıvı tüketmek kanın pıhtılaşma riskini azaltır. Sık sık mola verip yürümek veya oturulan yerde ayak bileklerini hareket ettirmek baldır pompasını çalıştırır. Doktor önerisiyle yolculuk sırasında mutlaka kompresyon özellikli yolculuk çorapları giyilmelidir. Ayrıca dinlenme anlarında, gece uyurken yatağın ayak ucunu bir miktar yükseltmek, gece boyu sıvı drenajının sağlanması açısından çok pratik ve etkili bir yöntemdir.

Staz Dermatiti Tedavisinde Beslenmenin ve Diyetin Rolü Nedir?

Vücudumuzun iç dokuları nasıl beslendiğimizle doğrudan ilişkilidir ve damar sağlığı da bundan bağımsız değildir. Genel venöz yetmezliği ve staz dermatiti olan hastaların beslenme alışkanlıklarını dolaşım sistemini destekleyecek yönde şekillendirmeleri gerekir. Öncelikli olarak dikkat edilmesi gereken unsur tuz tüketimidir. Fazla sodyum, vücutta su tutulumunu artırarak var olan ödemin daha da şiddetlenmesine ve damar içi basıncın yükselmesine neden olur. İşlenmiş gıdalardan, aşırı tuzlu atıştırmalıklardan ve hazır paketli yiyeceklerden uzak durulmalıdır.

Damar sağlığını destekleyen bazı besin öğeleri şunlardır:

• Vitaminler
• Flavonoidler
• Lif

Özellikle C vitamini, damar duvarlarına esnekliğini veren kolajen proteininin üretiminde anahtar rol oynar. Turunçgiller, kivi, çilek ve koyu yeşil yapraklı sebzeler bolca tüketilmelidir. Kırmızı ve mor renkli orman meyveleri, soğan, sarımsak gibi besinlerde bolca bulunan flavonoidler, kılcal damar çeperlerini güçlendirerek sıvı sızıntısını azaltmaya yardımcı olur. Ayrıca lifli gıdalarla beslenmek, sindirim sistemini düzenleyerek kabızlığı önler. Kabızlık durumunda tuvalette ıkınmak, karın içi basıncını artırarak bacak damarlarına binen yükü çoğalttığından, lifli gıdalar ve bol su tüketimi damar sağlığını dolaylı ama çok etkili bir yoldan korumuş olur. Kilo kontrolü sağlamak ve sağlıklı bir diyete bağlı kalmak, staz dermatiti yönetiminde en az sürülen kremler kadar değerlidir.

Sıkça Sorulan Sorular